ICA ya da internal karotid arter, boynun iki tarafında yer alan ve beyne kan götüren bir çift damardır. Şah damarı olarak da bilinir. Ortak karotid arterden internal ve eksternal karotid arterler ayrılır. Eksternal karotid arter kafatası dışındaki dokulara kan götürür. İki ICA ile beraber vertebral arterlerin meydana getirdiği baziler arter beyne kan götüren üç damarı meydana getirir. ICA beyne ulaştığında orta serebral arter (MCA) ve ön serebral arter (ACA) dallarını verir. Baziler arter ise arka serebral arteri (PCA) besler. ICA boyundan beyne doğru kıvrımlı bir seyir izler. Bu şekli nedeniyle kan akımı yavaşlayabilir ve pıhtı oluşmasına yatkınlık görülebilir. İnternal karotid arterin daralması veya pıhtı ile tıkanması inme-beyin felci gelişmesine neden olabilir.

Seyri

İnternal karotid arter ortak karotid arterden ayrıldıktan hemen sonra karotid sinüs ve cisimciğin yer aldığı kısımda hafifçe genişler. Karotid sinüs kan basıncı değişimlerine hassas bir yerdir. Buradan alınan sinyallere göre vücut kalp ve kan damarlarını otomatik olarak kontrol eder. Karotid pleksus denilen sempatetik sinir lifleri ICA’yı kafatasına kadar takip eder. ICA boyundaki seyri boyunca vagus sinirinin faringeal dalı, glossofaringeal sinir, stilofaringeus ve stiloglossus kaslarını çaprazlar. Karotid kanaldan geçerek kafatasından içeri girer. Burada birkaç kez 90 derece dönüş yaparak orta ve ön serebral arter uç dallarına ayrılır. Beyin ve gözlere oksijen ve besin ulaşmasını sağlar.

İnternal Karotid Arter Daralması

Bir tarafraki ICA’nın daralması (stenozu) aynı taraftaki beyin yarı küresine yeterli kan ulaşmasını önleyebilir ve inme gelişmesine yol açabilir. Stenoza bağlı belirtiler geçici olabilir, buna transient iskemik atak (TİA) denilir. Yüz ve vücudun bir yarısında güçsüzlük, uyuşma, konuşma bozukluğu, denge kaybı, baş ağrısı, bir gözde görme kaybı gibi belirtiler TİA’da 24 saat içinde düzelir. Tek gözde geçici görme kaybı amarozis fugaks olarak bilinir. Göze perde inmiş gibi görmede bulanıklaşma, kararma, sislenme olur. TİA belirtileri kesinlikle ciddiye alınmalıdır çünkü hemen ardından gelecek inmenin habercisi olabilir.

Ortak karotid arterin iç ve dış karotid arterlere çatallandığı kısım ateroskleroz (damar kireçlenmesi) için riskli bir yerdir. Burada damar duvarında zaman içinde plak oluşarak kanın geçtiği aralığı daraltabilir. Plak oluşumu yıllar içinde meydana gelir. Plağın yırtılması damar içinde pıhtı oluşmasına yol açabilir. Pıhtı parçası yerinden kopup ilerleyerek beyne giden uç veya ana damarları tıkayabilir. Buna emboli denir. Kan dolaşımı bozulan, oksijene ulaşamayan beyin dokuları dakikalar içinde ölür yani inme gelişir. Tüm inmelerin %10-20’si karotid arter hastalığı nedeniyle olur.

Ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme ve anjiyografi ile ICA darlığına tanı konulabilir.

ICA Darlığı Neden Olur?

Hipertansiyon, sigara içiciliği, diyabet, dislipidemi, ailesel yatkınlık, ileri yaş, obezite, uyku apnesi, hareketsiz yaşam ICA darlığına yol açabilir.

Tedavi

Girişimsel müdahale gerektirmeyen, şikayete yol açmamış ICA darlığının tedavisinde ilk basamak yaşam tarzı değişiklikleridir. Sigara içmemek, sağlıklı kiloda olmak, sebze ve meyveden zengin beslenmek, tuzu azaltmak, düzenli egzersiz yapmak, alkolü kısıtlamak başlıca önerilerdir. Yüksek kolesterol, hipertansiyon, diyabetes mellitus gibi sorunlar bu şekilde kontrol altına alınamıyorsa ilaç tedavileri gerekebilir.

Karotid Endarterektomi

ICA darlığını gidermek ve inme riskini azaltmak için kalp ve damar cerrahları karotid endarterektomi denilen ameliyatı yapabilir. Endarterektomi damar içinden parça çıkarıldığını ifade etmektedir. TİA belirtilerine neden olan orta-ciddi (%50-99 arası) darlıklar için 2 hafta içinde acil endarterektomi yapılması önerilmektedir. Şikayeti olmayan (asemptomatik) kişilerde ise %70 ve üzeri darlıkla beraber ameliyatın komplikasyon riski %3 veya altındaysa endarterektomi önerilebilir. Ameliyatın da ölüm ve inme gelişmesi gibi önemli riskleri vardır. Bu nedenle kişinin yaşam beklentisi, mevcut sağlık durumu, damar darlığının yol açtığı belirtiler, daralmanın derecesi gibi parametrelere göre olası fayda ve riskler tartılarak karar verilir.

Karotid Anjiyoplasti ve Stent

Endarterektominin riskli olduğu durumlarda stent yöntemi ile darlığa müdahale edilebilir. Pıhtının olduğu yere damar içinden vir kateter ilerletilir, buna bağlı olan küçük bir balon şişirilerek damar duvarı ağ şeklinde stent ile genişletilir.

Fizik Tedavi

ICA darlığı veya pıhtı oluşumu kişide inmeye neden olmuşsa uzun süre devam eden veya kalıcı fonksiyonel etkilenmelere yol açabilir. Kol ve bacağını kullanamama, yürüyememe, konuşma güçlüğü, denge kaybı, yutma güçlüğü gibi pek çok sorun oluşabilir. Kişinin mümkün olduğunca günlük yaşam bağımsızlığına kavuşabilmesi ve sağlık durumuna göre belirlenen diğer hedeflere ulaşabilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon görmesi gerekir.

Referans

Doktor Fizik
2018. DoktorFizik; Beyin, sinir, kas, kemik, omurga ve eklem sağlığı ile ilgili güvenilir, bilgilendirici içerik platformu.