Ayna terapisi ilk olarak 1990’lı yıllarda Ramachandran ve Rogers-Ramachadran tarafından ampute kişilerin çektiği hayalet (fantom) ağrısını iyileştirmek için kullanılmıştır. Fantom ağrısında kişi kaybettiği uzvu sanki varmış gibi ağrı hisseder. Tedavisi oldukça güç bir sorundur. Ayna terapisinde ampute kişi sağlam tarafını hareket ettirirken aynadan sanki ampute tarafı hareket ediyormuş gibi görsel uyaran alır. Bu prensiple uygulanan terapi fantom ağrının tedavisinde etkili bulunmuştur. Daha sonra benzer yöntemin inme rehabilitasyonunda da kullanılabileceği görülmüştür.

İnme Rehabilitasyonunda Ayna Terapisi

Ayna terapisinde kişi etkilenmemiş uzvunu hareket ettirirken aynadaki görüntüsünü izler. Böylece beyne etkilenmiş tarafın hareketi ile ilgili görsel geri bildirim gider. Bir bakıma beyin, görsel olarak felçli el hareket ediyormuş hissi verilerek kandırılır. Bu “kandırma” felçli tarafın hareketinden sorumlu beyin bölgelerini gerçekten de uyarmaktadır. Kişinin aktif elinin ayna görüntüsünü izlemesi, aktif olmayan elini direkt olarak izlemesine kıyasla beynin hasarlı tarafındaki primer motor korteksin uyarılabilirliğini daha fazla arttırmaktadır. Elin hareket derecesi, hızı, hareketlerin doğruluk ve becerisi gibi parametrelerde ayna terapisi ile iyileşme gözlenmiştir.

Evde Ayna Terapisi Yapılabilir mi?

Evde ayna terapisinden yararlanmak için sağlam ve rahat bir sandalye, masa ve masa üzerine yerleştirilebilecek bir ayna gerekmektedir. Bu tedavi için özel imal edilmiş aynalar olsa da mutlaka bunları kullanmak şart değildir. Kendi kendine dik durabilen bir masa aynası yeterlidir.

Kişi her iki elini masa üzerine, aynanın iki tarafına koyar. Sağlam taraf elin görüntüsü aynada görülecek şekilde pozisyonlanır. Aynanın tüm eli ve kolu gösterecek kadar büyük olması gerekir. Etkilenmiş (felçli) el ve kola bakılmamalı, sadece aynadaki yansımaya odaklanılmalıdır. Aynaya bakılırken sağlam el hareket ettirilir. Aynada izlenen görüntü felçli el hareket ediyormuş izlenimi yaratır.

Uygulanacak hareket ve egzersizler için standart bir protokol yoktur. Kişi kendini rahat hissettiği bir süre ile başlayabilir ve zaman içinde egzersizleri çeşitlendirip süreyi arttırabilir. Bu noktada fizyoterapist ve doktorunuza danışabilirsiniz. Haftada kaç kez, günde kaç dakika egzersiz yapılacağı, hangi hareket ve aktivitelerin yapılacağı, el hareketlerinde iyileşme oldukça programın nasıl değiştirileceği gibi konularda sağlık profesyonellerinden yardım alabilirsiniz.

Ayna Terapisi Kimlerde Yararlıdır?

Etkilenmiş tarafta hiç hareket olmayan veya çok az hareket olan kişiler bu yöntemden yarar görebilir. Bu tekniğin ne derece yararlı olduğuna dair tartışmalar sürse de genel kanı beynin hasarlanmış bölgelerini uyararak iyileşmeye yardımcı olduğu yönündedir. Bu yöntem kişinin mevcut fizik tedavi programının içinde tamamlayıcı olarak önerilebilir.

Nelere Dikkat Etmeli?

Genel anlamda güvenli ve risksiz bir tedavidir. Aynanın düşme ihtimaline karşı kırılmaz camdan olmasına dikkat edilmelidir. Çalışmayı sağlam ve dengeli bir oturuş pozisyonunda yapmak kişinin düşme kaygısı olmadan tüm dikkatini el ve koluna odaklamasına yardım eder.

Bacak Hareketleri ve Yürüme Üzerine Etkisi

Bacak hareketlerine yönelik ayna terapisi uygulanabilir. Bu alandaki bilimsel çalışmaların sayısı ele kıyasla daha az olmakla beraber günden güne artmaktadır. Buna göre özellikle inmenin subakut döneminde (ortalama 1-6. aylar) hareket, yürüme, fonksiyonel bağımsızlık gibi yönlerden etkili bir terapidir.

Referans

Görseller: strokengine.ca

Doktor Fizik
2018. DoktorFizik; Beyin, sinir, kas, kemik, omurga ve eklem sağlığı ile ilgili güvenilir, bilgilendirici içerik platformu.